رادیوگرافی ساده و رنگی دیجیتال
رادیولوژی دیجیتال
رادیوگرافی ساده و رنگی دیجیتال
تصویربرداری با اشعهٔ ایکس کم‌دوز از قفسهٔ سینه، استخوان‌ها و مفاصل، و مطالعات رنگی
مدت زمان
ساده: چند دقیقه
آمادگی
ساده: معمولاً ندارد
درد
ساده: بدون درد
جواب
معمولاً همان روز
رادیوگرافی ساده و رنگی دیجیتال چیست؟
رادیوگرافی یا «عکس ساده» یکی از رایج‌ترین روش‌های تصویربرداری پزشکی است که با تاباندن مقدار کمی اشعهٔ ایکس به بخشی از بدن، تصویری از استخوان‌ها، ریه‌ها و برخی اندام‌های داخلی تهیه می‌کند. در رادیوگرافی دیجیتال، تصویر به‌جای فیلم روی یک گیرندهٔ الکترونیکی ثبت می‌شود و می‌توان آن را روی صفحه‌نمایش بزرگ‌نمایی و بررسی کرد.
رادیوگرافی ساده برای بررسی شکستگی‌ها، دررفتگی‌ها، تغییرات آرتروزی مفاصل، انحنای ستون فقرات، بیماری‌های ریه و قلب در قفسهٔ سینه، و برخی مشکلات شکم و سینوس‌ها به کار می‌رود. این عکس‌ها معمولاً در چند دقیقه گرفته می‌شوند و بیشتر آن‌ها آمادگی خاصی ندارند.
رادیوگرافی رنگی (با مادهٔ حاجب) نوعی رادیوگرافی است که در آن یک مادهٔ حاجب، مانند باریم یا مادهٔ حاجب یددار، از راه دهان، رگ یا مجرای طبیعی بدن وارد می‌شود تا اندام‌های توخالی مانند مری، معده، کلیه‌ها، مثانه یا رحم و لوله‌ها در تصویر بهتر دیده شوند. این مطالعات آمادگی و زمان بیشتری نسبت به عکس ساده لازم دارند.
کاربردها: چه زمانی انجام می‌شود؟
قفسهٔ سینه
بررسی ریه‌ها، اندازهٔ سایهٔ قلب و برخی علل سرفهٔ طولانی، تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه.
استخوان و شکستگی
تشخیص شکستگی، دررفتگی و پیگیری جوش خوردن استخوان پس از درمان.
ستون فقرات
بررسی انحراف و انحنای ستون فقرات، تغییرات ساییدگی و فاصلهٔ مهره‌ها در نواحی گردن، پشت و کمر.
مفاصل
ارزیابی آرتروز و تغییرات مفصلی در زانو، لگن، شانه، مچ و سایر مفاصل.
شکم
بررسی برخی سنگ‌های ادراری، تجمع گاز یا انسداد روده بر اساس درخواست پزشک.
سینوس‌ها
ارزیابی کلی سینوس‌های صورت در برخی موارد سینوزیت، بر اساس نظر پزشک معالج.
رحم و لوله‌ها (HSG)
بررسی حفرهٔ رحم و باز بودن لوله‌های رحمی، به‌ویژه در بررسی‌های ناباروری.
دستگاه گوارش و ادراری
مطالعهٔ مری، معده، کلیه‌ها، حالب‌ها و مثانه با مادهٔ حاجب در صورت درخواست پزشک.
آمادگی پیش از مراجعه
- برای بیشتر عکس‌های ساده آمادگی خاصی لازم نیست؛ فقط زیورآلات، ساعت، کمربند و اشیای فلزی ناحیهٔ مورد بررسی را درآورید.
- لباس راحت و بدون دکمه یا زیپ فلزی بپوشید؛ در صورت نیاز گان مخصوص در اختیار شما قرار می‌گیرد.
- اگر باردار هستید یا احتمال بارداری دارید، حتماً پیش از عکس‌برداری به کارکنان بگویید.
- برای رادیوگرافی‌های رنگی، دستور آمادگی (ناشتایی، ملین یا زمان‌بندی) را هنگام هماهنگی از پذیرش بگیرید و دقیق رعایت کنید.
- در صورت سابقهٔ حساسیت به مادهٔ حاجب یددار، آسم، بیماری کلیه یا دیابت، پیش از مطالعات رنگی موضوع را اطلاع دهید.
- برگهٔ درخواست پزشک و عکس‌ها یا گزارش‌های قبلی مربوط را همراه داشته باشید.
بخش رادیوگرافی دیجیتال
روند انجام، قدم به قدم
۱پذیرش و بررسی درخواست
درخواست پزشک بررسی می‌شود و دربارهٔ بارداری و در مطالعات رنگی دربارهٔ حساسیت و بیماری‌های زمینه‌ای از شما سؤال می‌شود.
۲آماده شدن
اشیای فلزی را درمی‌آورید و در صورت نیاز گان می‌پوشید.
۳قرارگیری در وضعیت مناسب
کارشناس شما را ایستاده، نشسته یا خوابیده در وضعیت لازم قرار می‌دهد؛ گاهی از چند زاویه عکس گرفته می‌شود.
۴عکس‌برداری
هنگام تابش چند ثانیه بی‌حرکت می‌مانید و در عکس قفسهٔ سینه نفس خود را برای لحظه‌ای نگه می‌دارید.
۵مطالعات رنگی
در این مطالعات مادهٔ حاجب وارد می‌شود و چند تصویر در زمان‌های مشخص گرفته می‌شود، به همین دلیل زمان کار طولانی‌تر است.
۶گزارش
تصاویر توسط متخصص رادیولوژی بررسی و گزارش می‌شود و نتیجه معمولاً همان روز آماده است.
نمونه‌هایی از رادیوگرافی‌های رنگی
رادیوگرافی رنگی نام عمومی مطالعاتی است که با مادهٔ حاجب انجام می‌شوند. نوع مطالعه را پزشک معالج بر اساس علائم و سؤال بالینی تعیین می‌کند. برای اطلاع از امکان انجام یک مطالعهٔ مشخص و دستور آمادگی آن، لطفاً با پذیرش تماس بگیرید.
- هیستروسالپنگوگرافی (HSG): بررسی حفرهٔ رحم و لوله‌های رحمی با تزریق مادهٔ حاجب از راه دهانهٔ رحم. این عکس پس از پایان خونریزی قاعدگی و پیش از زمان تخمک‌گذاری انجام می‌شود (روز دقیق را پذیرش یا پزشک شما مشخص می‌کند) و فرد نباید باردار باشد. ممکن است در حین تزریق، دردی شبیه درد قاعدگی احساس شود.
- بلع باریم و ترانزیت معده (Barium swallow / meal): بررسی مری و معده پس از نوشیدن مایع باریم. معمولاً چند ساعت ناشتایی پیش از آن لازم است.
- اوروگرافی وریدی (IVP): بررسی کلیه‌ها، حالب‌ها و مثانه با تزریق مادهٔ حاجب یددار در رگ. پیش از آن معمولاً آزمایش عملکرد کلیه (کراتینین) و گاهی ناشتایی و ملین خواسته می‌شود.
- سیستویورتروگرافی هنگام ادرار (VCUG): بررسی مثانه و مجرای ادرار و برگشت ادرار به سمت کلیه‌ها با پر کردن مثانه از مادهٔ حاجب از راه سوند. این مطالعه بیشتر در کودکان مبتلا به عفونت‌های مکرر ادراری درخواست می‌شود.
مادهٔ حاجب، حساسیت و عملکرد کلیه
باریم که از راه دهان مصرف می‌شود جذب خون نمی‌شود و ممکن است چند روز رنگ مدفوع را روشن کند؛ نوشیدن آب کافی پس از مطالعه به دفع آن کمک می‌کند. مادهٔ حاجب یددار که در رگ یا در اندام‌ها تزریق می‌شود معمولاً به‌خوبی تحمل می‌شود، اما گاهی واکنش‌هایی مانند احساس گرما، تهوع، کهیر یا به‌ندرت واکنش شدیدتر ایجاد می‌کند.
اگر پیش‌تر به مادهٔ حاجب واکنش نشان داده‌اید، آسم یا آلرژی شدید دارید، بیماری کلیوی یا دیابت دارید یا داروهایی مانند متفورمین مصرف می‌کنید، پیش از مطالعه حتماً اطلاع دهید تا پزشک دربارهٔ آزمایش‌های لازم یا اقدامات پیشگیرانه تصمیم بگیرد.
رادیوگرافی‌های ساده رایج و آمادگی آن‌ها
نوع رادیوگرافی آمادگی قفسهٔ سینه درآوردن گردنبند و اشیای فلزی بالاتنه؛ نگه داشتن نفس هنگام عکس استخوان‌ها و مفاصل معمولاً آمادگی ندارد؛ درآوردن زیورآلات و اشیای فلزی ناحیه ستون فقرات معمولاً آمادگی ندارد؛ در برخی موارد طبق دستور پزشک ملین یا رژیم سبک شکم گاهی ناشتایی کوتاه یا ملین طبق دستور پزشک یا پذیرش سینوس‌ها درآوردن عینک، گوشواره، سنجاق سر و دندان مصنوعی متحرک ایمنی
رادیوگرافی از اشعهٔ ایکس استفاده می‌کند. مقدار اشعه در عکس‌های ساده کم است و بر اساس اصل ALARA (کمترین مقدار ممکن برای گرفتن تصویر مناسب) تنظیم می‌شود؛ با این حال هر عکس فقط باید با درخواست و ضرورت پزشکی گرفته شود. مطالعات رنگی به دلیل گرفتن چند تصویر، اشعهٔ بیشتری نسبت به یک عکس ساده دارند.
در دوران بارداری، به‌ویژه در عکس‌هایی که ناحیهٔ شکم و لگن را در بر می‌گیرند، احتیاط بیشتری لازم است. پیش از هر رادیوگرافی، اگر باردار هستید یا احتمال بارداری دارید، به کارکنان اطلاع دهید تا پزشک دربارهٔ ضرورت، به تعویق انداختن یا روش جایگزین تصمیم بگیرد. HSG در بارداری انجام نمی‌شود.
نکات کاربردی
- برگهٔ درخواست پزشک و عکس‌های قبلی همان ناحیه را برای مقایسه همراه بیاورید.
- برای مطالعات رنگی از قبل با پذیرش هماهنگ کنید تا روز مناسب و دستور آمادگی را بگیرید.
- لباس راحت و بدون اجزای فلزی بپوشید و زیورآلات را در منزل بگذارید.
- برای کودکان، حضور یکی از والدین در آرام نگه داشتن کودک کمک می‌کند.
- پس از مطالعات رنگی، در صورت نبود منع پزشکی، آب کافی بنوشید.
اگر پس از تزریق مادهٔ حاجب دچار تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، سرگیجهٔ شدید یا پس از HSG دچار تب، درد شدید شکم یا خونریزی زیاد شدید، فوراً به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
فرق رادیوگرافی ساده و رنگی چیست؟
رادیوگرافی ساده بدون تزریق یا مصرف ماده انجام می‌شود، مانند عکس قفسهٔ سینه یا استخوان. در رادیوگرافی رنگی از ماده حاجب (کنتراست) استفاده می‌شود تا اندام‌هایی مانند رحم و لوله‌ها یا دستگاه ادراری بهتر دیده شوند.
برای رادیوگرافی ساده چه آمادگی‌ای لازم است؟
معمولاً آمادگی خاصی لازم نیست؛ فقط زیورآلات و اشیای فلزی ناحیهٔ تصویربرداری را خارج کنید. برخی رادیوگرافی‌های شکم ممکن است آمادگی جداگانه داشته باشند که هنگام نوبت‌دهی اعلام می‌شود.
آمادگی رادیوگرافی‌های رنگی چگونه است؟
آمادگی بسته به نوع بررسی متفاوت است و ممکن است شامل ناشتایی، آزمایش عملکرد کلیه، زمان‌بندی نسبت به قاعدگی یا اطمینان از عدم بارداری باشد. سابقهٔ حساسیت به ماده حاجب، آسم، بیماری کلیه یا دیابت را حتماً پیش از معاینه اطلاع دهید.
آیا رادیوگرافی در بارداری خطر دارد؟
رادیوگرافی از اشعهٔ ایکس استفاده می‌کند و طبق اصل ALARA با کمترین دوز لازم انجام می‌شود؛ هیچ اشعه‌ای کاملاً بدون خطر نیست. اگر باردار هستید یا احتمال بارداری دارید، پیش از معاینه اطلاع دهید تا پزشک دربارهٔ ضرورت آن یا روش جایگزین تصمیم بگیرد.
رادیوگرافی چقدر طول می‌کشد و جواب آن کی آماده است؟
رادیوگرافی ساده معمولاً چند دقیقه طول می‌کشد، اما رادیوگرافی‌های رنگی به دلیل تهیهٔ چند تصویر در زمان‌های مختلف ممکن است طولانی‌تر باشند. جواب بسته به نوع بررسی، معمولاً همان روز یا در زمان اعلام‌شده آماده می‌شود.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۱۵ تا ۲۱:۳۰؛ پنجشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
