سونوگرافی روتین و تخصصی
سونوگرافی تخصصی
سونوگرافی روتین و تخصصی
راهنمای انواع سونوگرافی تشخیصی، آمادگی هر نوع و آنچه در روز معاینه انتظار می‌رود
مدت زمان
معمولاً ۱۰ تا ۳۰ دقیقه
آمادگی
بسته به نوع سونوگرافی
درد
معمولاً بدون درد
جواب
معمولاً همان روز
سونوگرافی روتین و تخصصی چیست؟
سونوگرافی (اولتراسوند) روشی تصویربرداری است که با امواج صوتی با فرکانس بالا، تصویر زندهٔ اندام‌ها و بافت‌های بدن را نشان می‌دهد. دستگاه این امواج را از راه پروب به بدن می‌فرستد و بازتاب آن‌ها را به تصویر تبدیل می‌کند. چون در این روش از اشعهٔ یونیزان استفاده نمی‌شود، سونوگرافی یکی از رایج‌ترین روش‌های تصویربرداری برای کودکان، بانوان باردار و پیگیری‌های مکرر است.
سونوگرافی برای بررسی اندام‌های توپر و اندام‌های پر از مایع مانند کبد، کلیه‌ها، رحم، تیروئید و پستان بسیار کاربردی است و با روش داپلر می‌تواند جریان خون رگ‌ها را هم نشان دهد. در مقابل، هوا و استخوان مانع عبور امواج صوتی می‌شوند؛ به همین دلیل بررسی ریه‌ها، داخل استخوان و بخش‌هایی از روده با سونوگرافی محدود است.
در این صفحه، انواع اصلی سونوگرافی به‌طور خلاصه معرفی شده‌اند تا بدانید هر نوع برای چه کاری است و چه آمادگی‌ای لازم دارد. برای جزئیات بیشتر، به صفحهٔ اختصاصی هر سونوگرافی مراجعه کنید.
کاربردها: چه زمانی انجام می‌شود؟
شکم و لگن
بررسی کبد، کیسهٔ صفرا، لوزالمعده، طحال، کلیه‌ها، مثانه و اندام‌های لگنی در دردهای شکمی، سنگ‌ها و مشکلات ادراری.
تیروئید و گردن
بررسی اندازه و بافت تیروئید، ندول‌ها و غدد لنفاوی گردن. عملکرد تیروئید (پرکاری یا کم‌کاری) با آزمایش خون مشخص می‌شود، نه با سونوگرافی.
پستان
بررسی توده‌های قابل لمس، کیست‌ها و تکمیل ماموگرافی، به‌ویژه در بانوان جوان و در پستان‌های متراکم.
نسج نرم
بررسی توده‌های زیر پوست، لیپوم، کیست‌ها، فتق‌ها، غدد لنفاوی و برخی آسیب‌های عضله و تاندون.
کالر داپلر
بررسی جریان خون در شریان‌های گردن، رگ‌های دست و پا (از جمله لختهٔ ورید عمقی)، کلیه‌ها و در بارداری.
سونوگرافی واژینال
بررسی رحم، آندومتر و تخمدان‌ها با جزئیات بیشتر به کمک پروب داخلی. این روش برای بانوان ازدواج‌نکرده انجام نمی‌شود.
سونوگرافی بارداری
از تأیید بارداری و تعیین سن آن تا NT، سونوگرافی آنومالی، بررسی رشد جنین و BPP، هر کدام در زمان توصیه‌شدهٔ خود.
سونوگرافی نوزادان
بررسی مفصل ران (هیپ) و مغز نوزاد که معمولاً در حالت آرام یا پس از شیر خوردن و بدون آرام‌بخش انجام می‌شود.
آمادگی پیش از مراجعه
- نوع سونوگرافی را از روی برگهٔ درخواست پزشک بررسی کنید، زیرا آمادگی هر نوع متفاوت است.
- برای سونوگرافی شکم فوقانی (کبد و کیسهٔ صفرا) ۶ تا ۸ ساعت ناشتا باشید؛ نوشیدن آب ساده مجاز است.
- برای سونوگرافی لگن و مثانه حدود ۱ لیتر آب (۴ تا ۵ لیوان) بنوشید، طوری که حدود ۱ ساعت قبل از معاینه تمام شود، و تا پایان سونوگرافی ادرار نکنید.
- برای سونوگرافی تیروئید، پستان و نسج نرم معمولاً آمادگی خاصی لازم نیست.
- داروهای همیشگی خود را طبق روال مصرف کنید، مگر پزشک دستور دیگری داده باشد.
- لباس راحت و دوتکه بپوشید تا دسترسی به ناحیهٔ معاینه آسان باشد.
روند انجام، قدم به قدم
۱پذیرش و بررسی درخواست
مشخصات شما، برگهٔ درخواست پزشک و رعایت آمادگی لازم بررسی می‌شود.
۲قرار گرفتن روی تخت
بسته به نوع معاینه، به پشت یا به پهلو دراز می‌کشید و فقط ناحیهٔ مورد نظر در معرض قرار می‌گیرد.
۳زدن ژل
ژل محلول در آب روی پوست زده می‌شود تا تماس پروب با پوست بهتر شود؛ ممکن است کمی خنک باشد.
۴تصویربرداری
پزشک پروب را روی پوست حرکت می‌دهد و ممکن است از شما بخواهد نفس عمیق بکشید، نفس را نگه دارید یا جابه‌جا شوید.
۵پایان و گزارش
ژل پاک می‌شود و می‌توانید به فعالیت عادی برگردید. گزارش معمولاً همان روز آماده می‌شود.
سونوگرافی روتین و تخصصی چه تفاوتی دارند؟
سونوگرافی‌های روتین مانند شکم و لگن یا تیروئید، بررسی‌های رایجی هستند که برای ارزیابی اولیهٔ بسیاری از شکایت‌ها درخواست می‌شوند. سونوگرافی‌های تخصصی مانند داپلر، سونوگرافی‌های غربالگری بارداری یا سونوگرافی نوزادان، به پروتکل مشخص، زمان‌بندی معین و گاهی زمان بیشتری نیاز دارند.
پزشک معالج بر اساس علائم، معاینه و سابقهٔ شما نوع مناسب سونوگرافی را تعیین می‌کند. اگر دربارهٔ نوع یا آمادگی سونوگرافی خود تردید دارید، پیش از مراجعه با پزشک خود یا پذیرش مرکز تماس بگیرید.
محدودیت‌های سونوگرافی
کیفیت تصویر به عواملی مانند گاز روده، اضافه‌وزن، جای جراحی‌های قبلی و همکاری بیمار بستگی دارد. سونوگرافی روش مناسبی برای شروع بررسی است، اما همیشه پاسخ نهایی نیست.
گاهی پزشک برای تکمیل بررسی، آزمایش، ماموگرافی، نمونه‌برداری یا روش‌های دیگری مانند MRI یا سی‌تی‌اسکن را درخواست می‌کند. یک سونوگرافی طبیعی همهٔ بیماری‌ها را رد نمی‌کند و نتیجهٔ آن باید همراه با معاینه و آزمایش‌ها تفسیر شود.
آمادگی رایج برای انواع سونوگرافی
نوع سونوگرافی آمادگی معمول شکم فوقانی (کبد، کیسهٔ صفرا، لوزالمعده) ۶ تا ۸ ساعت ناشتایی؛ نوشیدن آب ساده مجاز است لگن، کلیه و مثانه، پروستات (از روی شکم) حدود ۱ لیتر آب (۴ تا ۵ لیوان) که حدود ۱ ساعت قبل تمام شود؛ تا پایان معاینه ادرار نکنید شکم و لگن کامل هم ۶ تا ۸ ساعت ناشتایی و هم مثانهٔ پر تیروئید، پستان، نسج نرم معمولاً آمادگی خاصی ندارد کالر داپلر بسته به نوع؛ داپلر کلیه معمولاً با ناشتایی، داپلر گردن و دست و پا بدون آمادگی خاص واژینال مثانهٔ خالی؛ فقط برای بانوان متأهل بارداری طبق دستور پزشک؛ در اوایل بارداری گاهی مثانهٔ پر لازم است و در ماه‌های بعد معمولاً آمادگی خاصی ندارد نوزادان ترجیحاً پس از شیر خوردن و در حالت آرام ایمنی
سونوگرافی از امواج صوتی استفاده می‌کند و اشعهٔ یونیزان ندارد. بر اساس شواهد موجود، سونوگرافی تشخیصی با تنظیمات استاندارد عارضهٔ زیان‌بار ثابت‌شده‌ای نداشته است؛ با این حال، طبق اصل ALARA، معاینه فقط با دلیل پزشکی و با کمترین انرژی و کوتاه‌ترین زمان لازم انجام می‌شود.
در بارداری، به‌ویژه در سه‌ماههٔ اول، استفاده از داپلر به موارد ضروری محدود می‌شود و انجام سونوگرافی صرفاً برای گرفتن عکس یادگاری توصیه نمی‌شود. ژل مصرفی محلول در آب است و به‌راحتی از پوست و لباس پاک می‌شود.
نکات کاربردی
- برگهٔ درخواست پزشک و دفترچه یا کارت بیمه را همراه داشته باشید.
- گزارش‌ها و تصاویر سونوگرافی، ماموگرافی یا آزمایش‌های قبلی را بیاورید تا مقایسه ممکن شود.
- زیورآلات ناحیهٔ معاینه، مثلاً گردنبند در سونوگرافی تیروئید، را همراه نیاورید.
- اگر باردار هستید یا احتمال بارداری دارید، پیش از شروع معاینه اطلاع دهید.
- برای کودکان، اسباب‌بازی مورد علاقه یا شیر همراه داشته باشید تا آرام بمانند.
در صورت درد شدید و ناگهانی شکم، خونریزی شدید (به‌ویژه در بارداری)، تورم و درد ناگهانی یک پا همراه با تنگی نفس، یا کاهش محسوس حرکات جنین، به‌جای انتظار برای سونوگرافی فوراً به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
برای سونوگرافی چه آمادگی‌ای لازم است؟
آمادگی به ناحیهٔ بررسی بستگی دارد. برای سونوگرافی شکم معمولاً ۶ تا ۸ ساعت ناشتایی و برای سونوگرافی لگن مثانهٔ پر لازم است؛ سونوگرافی تیروئید، پستان و نسج نرم معمولاً آمادگی خاصی ندارد.
سونوگرافی چقدر طول می‌کشد؟
بیشتر بررسی‌ها حدود ۱۰ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد. اگر چند ناحیه هم‌زمان بررسی شود یا یافته‌ای نیاز به ارزیابی دقیق‌تر داشته باشد، زمان ممکن است بیشتر شود.
آیا سونوگرافی درد دارد یا اشعه دارد؟
سونوگرافی با امواج صوتی انجام می‌شود و اشعهٔ یونیزان ندارد. معمولاً بدون درد است و فقط فشار پروب ممکن است در نواحی حساس کمی ناراحتی ایجاد کند.
آیا در دوران بارداری می‌توان سونوگرافی شکم، تیروئید یا پستان انجام داد؟
بله؛ سونوگرافی روش تصویربرداری انتخابی در بارداری است و در صورت نیاز پزشکی، طبق اصل ALARA (کمترین مواجههٔ لازم) با اطمینان استفاده می‌شود. لطفاً بارداری خود را پیش از معاینه اطلاع دهید.
جواب سونوگرافی چه زمانی آماده می‌شود؟
معمولاً همان روز، بسته به نوع بررسی. گزارش باید توسط پزشک معالج در کنار معاینه و سایر آزمایش‌ها تفسیر شود.
چه کسانی به سونوگرافی روتین یا تخصصی نیاز دارند؟
کسانی که پزشک معالج به دلیل علائمی مانند درد شکم یا لگن، توده، گره تیروئید یا تغییرات پستان برایشان درخواست داده است. انتخاب نوع سونوگرافی با پزشک معالج است.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۱۵ تا ۲۱:۳۰؛ پنجشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
