سونوگرافی تیروئید
سونوگرافی تخصصی
سونوگرافی تیروئید
بررسی بدون اشعهٔ غدهٔ تیروئید، ندول‌ها و غدد لنفاوی گردن
مدت زمان
۱۰ تا ۲۰ دقیقه
آمادگی
آمادگی خاصی ندارد
درد
بدون درد
جواب
معمولاً همان روز
سونوگرافی تیروئید چیست؟
تیروئید غده‌ای پروانه‌ای‌شکل در جلوی گردن است که هورمون‌های تنظیم‌کنندهٔ سوخت‌وساز بدن را می‌سازد. سونوگرافی تیروئید با امواج صوتی، تصویری روشن از اندازه، شکل و بافت این غده و ساختارهای اطراف آن فراهم می‌کند.
این روش برای پیدا کردن و بررسی ندول‌ها (گره‌ها)، بزرگی غده یا گواتر و تغییرات بافتی ناشی از التهاب به کار می‌رود. سونوگرافی اشعهٔ یونیزان ندارد، دردناک نیست و در صورت نیاز می‌توان آن را بارها تکرار کرد.
باید توجه داشت که سونوگرافی ساختار غده را نشان می‌دهد، نه عملکرد آن را. کم‌کاری یا پرکاری تیروئید با آزمایش خون (مانند TSH و T4 آزاد) تشخیص داده می‌شود و سونوگرافی مکمل این آزمایش‌هاست.
کاربردها: چه زمانی انجام می‌شود؟
بررسی ندول تیروئید
تعیین اندازه، تعداد و ویژگی‌های ندول‌ها و تصمیم‌گیری دربارهٔ نیاز به پیگیری یا نمونه‌برداری.
گواتر و بزرگی غده
اندازه‌گیری حجم غده و بررسی گواتر ساده یا چندندولی.
تیروئیدیت
مشاهدهٔ تغییرات بافتی در التهاب‌هایی مانند هاشیموتو یا تیروئیدیت تحت‌حاد، در کنار آزمایش خون.
داپلر خون‌رسانی
بررسی جریان خون غده و ندول‌ها با سونوگرافی داپلر رنگی در صورت نیاز.
غدد لنفاوی گردن
ارزیابی غدد لنفاوی بزرگ یا غیرطبیعی گردن، به‌ویژه در پیگیری بیماران تیروئیدی.
پیگیری و کنترل
مقایسهٔ ندول‌ها با بررسی‌های قبلی و پیگیری پس از جراحی یا درمان.
راهنمای نمونه‌برداری
هدایت سوزن در نمونه‌برداری FNA از ندول‌های مشکوک.
آمادگی پیش از مراجعه
- این سونوگرافی ناشتایی یا آمادگی خاصی لازم ندارد.
- لباسی بپوشید که یقهٔ آن به‌راحتی باز شود یا گردن را آزاد بگذارد.
- گردنبند، شال گردن و زیورآلات ناحیهٔ گردن را پیش از آزمون بردارید.
- نتایج آزمایش‌های تیروئید (TSH، T4 آزاد، آنتی‌بادی‌ها) را همراه داشته باشید.
- گزارش و تصاویر سونوگرافی‌های قبلی را برای مقایسه بیاورید.
- اگر سابقهٔ جراحی تیروئید، درمان با ید رادیواکتیو یا نمونه‌برداری قبلی دارید، اطلاع دهید.
روند انجام، قدم به قدم
۱دراز کشیدن به پشت
روی تخت به پشت دراز می‌کشید و معمولاً یک بالش کوچک زیر شانه‌ها قرار می‌گیرد تا گردن کمی به عقب خم شود.
۲زدن ژل
ژل مخصوص سونوگرافی روی پوست گردن زده می‌شود تا امواج صوتی بهتر منتقل شوند.
۳تصویربرداری از غده
پروب به‌آرامی روی گردن حرکت داده می‌شود و هر دو لوب و ناحیهٔ میانی غده در برش‌های مختلف بررسی می‌شوند.
۴بررسی ندول‌ها و داپلر
ندول‌ها اندازه‌گیری و توصیف می‌شوند و در صورت نیاز جریان خون با داپلر بررسی می‌شود.
۵غدد لنفاوی گردن
دو طرف گردن برای یافتن غدد لنفاوی غیرطبیعی بررسی می‌شود.
۶پایان و گزارش
ژل پاک می‌شود و گزارش با توصیف یافته‌ها و طبقه‌بندی ندول‌ها آماده می‌شود.
ندول تیروئید و طبقه‌بندی TI-RADS
ندول تیروئید بسیار شایع است و بیشتر ندول‌ها خوش‌خیم‌اند. با این حال، برخی ویژگی‌های ظاهری در سونوگرافی احتمال بدخیمی را بیشتر یا کمتر نشان می‌دهند. برای یکسان‌سازی گزارش‌ها، سیستم TI-RADS کالج رادیولوژی آمریکا (ACR) به پنج ویژگی امتیاز می‌دهد: ترکیب (کیستیک یا توپر)، اکوژنیسیته، شکل، حاشیه و کانون‌های اکوژن (مانند میکروکلسیفیکاسیون).
جمع امتیازها ندول را در یکی از گروه‌های TR1 تا TR5 قرار می‌دهد و همراه با اندازهٔ ندول مشخص می‌کند که آیا نمونه‌برداری (FNA) یا پیگیری با سونوگرافی پیشنهاد می‌شود. تصمیم نهایی را پزشک معالج با توجه به سابقه، معاینه و آزمایش‌ها می‌گیرد.
گواتر و تیروئیدیت در سونوگرافی
در گواتر، غده بزرگ‌تر از حد طبیعی است و ممکن است یکنواخت یا دارای چندین ندول باشد. سونوگرافی اندازه و حجم غده را ثبت می‌کند و امکان مقایسه در مراجعه‌های بعدی را فراهم می‌کند.
در تیروئیدیت مزمن خودایمنی (هاشیموتو)، بافت غده اغلب ناهمگون و کم‌اکوتر از حالت طبیعی دیده می‌شود. در بیماری گریوز معمولاً خون‌رسانی غده در داپلر افزایش می‌یابد و در تیروئیدیت تحت‌حاد نواحی کم‌اکوی نامنظم همراه با حساسیت گردن دیده می‌شود. این یافته‌ها تنها در کنار آزمایش خون و معاینهٔ بالینی معنا پیدا می‌کنند.
غدد لنفاوی گردن
غدد لنفاوی کوچک و بیضی‌شکل در گردن طبیعی‌اند و اغلب پس از سرماخوردگی یا عفونت‌های گلو کمی بزرگ می‌شوند. سونوگرافی شکل، اندازه، ناف چربی و خون‌رسانی غدد را بررسی می‌کند.
اگر غده‌ای ظاهر غیرطبیعی داشته باشد، ممکن است پیگیری کوتاه‌مدت یا نمونه‌برداری توصیه شود. در بیمارانی که سابقهٔ سرطان تیروئید دارند، بررسی غدد لنفاوی بخش مهمی از پیگیری پس از درمان است.
- غدد بیضی‌شکل با ناف چربی معمولاً طبیعی‌اند.
- گرد شدن، از بین رفتن ناف چربی یا کلسیفیکاسیون نیاز به بررسی بیشتر دارد.
- تفسیر نهایی همیشه با توجه به شرایط بالینی انجام می‌شود.
خلاصهٔ طبقه‌بندی ACR TI-RADS (راهنمای کلی؛ تصمیم نهایی با پزشک است)
گروه توصیف پیشنهاد معمول بر اساس اندازه TR1 (۰ امتیاز) خوش‌خیم نمونه‌برداری لازم نیست TR2 (۲ امتیاز) غیرمشکوک نمونه‌برداری لازم نیست TR3 (۳ امتیاز) کمی مشکوک FNA از ۲٫۵ سانتی‌متر؛ پیگیری از ۱٫۵ سانتی‌متر TR4 (۴ تا ۶ امتیاز) نسبتاً مشکوک FNA از ۱٫۵ سانتی‌متر؛ پیگیری از ۱ سانتی‌متر TR5 (۷ امتیاز و بیشتر) بسیار مشکوک FNA از ۱ سانتی‌متر؛ پیگیری از ۰٫۵ سانتی‌متر ایمنی
سونوگرافی از امواج صوتی استفاده می‌کند و اشعهٔ یونیزان ندارد؛ به همین دلیل در بارداری، شیردهی و کودکان نیز قابل انجام است. مانند هر روش تصویربرداری، آزمون تنها در صورت نیاز پزشکی و با رعایت اصل ALARA (کمترین مواجههٔ لازم برای پاسخ به پرسش بالینی) انجام می‌شود.
فشار پروب روی گردن معمولاً ناراحتی ایجاد نمی‌کند؛ اگر در ناحیهٔ گردن درد یا حساسیت دارید، به سونوگرافیست بگویید تا با فشار کمتری کار شود.
نکات کاربردی
- آخرین آزمایش‌های تیروئید و نام داروهای مصرفی (مانند لووتیروکسین) را همراه داشته باشید.
- گزارش‌ها و تصاویر سونوگرافی قبلی برای مقایسهٔ اندازهٔ ندول‌ها بسیار مفیدند.
- لباس با یقهٔ باز بپوشید و زیورآلات گردن را در منزل بگذارید.
- طبقه‌بندی TI-RADS جایگزین نظر پزشک معالج نیست؛ گزارش را حتماً به پزشک خود نشان دهید.
اگر تورم گردن به‌سرعت بزرگ شود یا با تنگی نفس، دشواری شدید در بلع یا تغییر ناگهانی صدا همراه باشد، بی‌درنگ به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
سونوگرافی تیروئید آمادگی دارد؟
خیر، آمادگی خاصی لازم نیست و ناشتایی هم نیاز نیست. بهتر است لباسی بپوشید که گردن به‌راحتی در دسترس باشد و گردنبند را خارج کنید.
سونوگرافی تیروئید چقدر طول می‌کشد و درد دارد؟
معمولاً حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشد و بدون درد است. ممکن است از شما خواسته شود سر را کمی به عقب خم کنید یا آب دهان را قورت دهید.
آیا سونوگرافی کم‌کاری یا پرکاری تیروئید را تشخیص می‌دهد؟
خیر؛ عملکرد تیروئید با آزمایش خون (مانند TSH و T4) تشخیص داده می‌شود. سونوگرافی اندازه و ساختار غده، ندول‌ها و غدد لنفاوی گردن را بررسی می‌کند.
TI-RADS در گزارش سونوگرافی یعنی چه؟
TI-RADS سیستمی برای طبقه‌بندی ندول‌های تیروئید بر اساس ویژگی‌های سونوگرافی است و کمک می‌کند تصمیم گرفته شود که ندول نیاز به پیگیری یا نمونه‌برداری دارد یا نه. بیشتر ندول‌های تیروئید خوش‌خیم هستند و درجهٔ TI-RADS به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست.
آیا سونوگرافی تیروئید در بارداری بی‌خطر است؟
بله؛ سونوگرافی اشعهٔ یونیزان ندارد و در صورت نیاز پزشکی در بارداری با رعایت اصل ALARA قابل انجام است.
جواب سونوگرافی تیروئید کی آماده می‌شود؟
معمولاً همان روز، بسته به نوع بررسی. برای تفسیر کامل، گزارش را همراه آزمایش‌های تیروئید به پزشک معالج نشان دهید.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۱۵ تا ۲۱:۳۰؛ پنجشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
