سونوگرافی NT و آنومالی اسکن
سونوگرافی بارداری
سونوگرافی NT و آنومالی اسکن
دو سونوگرافی کلیدی غربالگری بارداری در سه‌ماههٔ اول و دوم
مدت زمان
معمولاً ۲۰ تا ۴۰ دقیقه
آمادگی
آمادگی خاصی ندارد
درد
بدون درد
جواب
معمولاً همان روز
سونوگرافی NT و آنومالی اسکن چیست؟
سونوگرافی NT (Nuchal Translucency) در پایان سه‌ماههٔ اول بارداری انجام می‌شود و ضخامت لایهٔ مایع زیر پوست پشت گردن جنین را اندازه می‌گیرد. افزایش این ضخامت با احتمال بیشتر برخی ناهنجاری‌های کروموزومی مانند سندرم داون و برخی مشکلات قلبی همراه است. در همین معاینه، سن بارداری با اندازهٔ سر تا نشیمنگاه جنین (CRL) تأیید می‌شود و ضربان قلب، تعداد جنین‌ها و ساختارهای اصلی بدن نیز بررسی می‌شود.
آنومالی اسکن یا سونوگرافی ساختاری سه‌ماههٔ دوم معمولاً در هفتهٔ ۱۸ تا ۲۲ بارداری انجام می‌شود و اندام‌های جنین را به‌صورت منظم از سر تا پا ارزیابی می‌کند. در این بررسی مغز، صورت، ستون فقرات، قلب، دیوارهٔ شکم، کلیه‌ها، اندام‌ها، جفت، مایع آمنیوتیک و رشد جنین بررسی می‌شوند.
هر دو سونوگرافی آزمون غربالگری هستند، نه تشخیص قطعی. نتیجهٔ طبیعی احتمال مشکل را کم می‌کند اما آن را به صفر نمی‌رساند، و یافتهٔ غیرطبیعی نیز به معنای قطعی بودن بیماری نیست و معمولاً با بررسی‌های تکمیلی روشن می‌شود.
کاربردها: چه زمانی انجام می‌شود؟
غربالگری کروموزومی
اندازهٔ NT همراه با آزمایش خون مادر، احتمال تریزومی ۲۱، ۱۸ و ۱۳ را برآورد می‌کند.
تعیین سن بارداری
اندازهٔ CRL در سه‌ماههٔ اول، سن بارداری و تاریخ تقریبی زایمان را با دقت مناسبی مشخص می‌کند.
تشخیص چندقلویی
تعداد جنین‌ها و در دوقلویی، نوع جفت و پرده‌ها (کوریونیسیتی) در این زمان بهتر تعیین می‌شود.
ارزیابی قلب جنین
در آنومالی اسکن حفره‌ها، دریچه‌ها و رگ‌های اصلی قلب جنین در نماهای استاندارد بررسی می‌شوند.
مغز و ستون فقرات
ساختارهای مغز، جمجمه و ستون فقرات برای یافتن ناهنجاری‌هایی مانند نقص لولهٔ عصبی ارزیابی می‌شوند.
جفت و مایع آمنیوتیک
محل جفت، میزان مایع آمنیوتیک و در صورت نیاز طول دهانهٔ رحم در گزارش ثبت می‌شود.
جایگاه این سونوگرافی در طول بارداری
۰۴۸۱۲۱۶۲۰۲۴۲۸۳۲۳۶۴۰عددها هفتهٔ بارداری هستند؛ زمان دقیق هر سونوگرافی را پزشک شما تعیین می‌کند.
آمادگی پیش از مراجعه
- برگهٔ درخواست پزشک و گزارش سونوگرافی‌های قبلی بارداری را همراه داشته باشید.
- تاریخ اولین روز آخرین قاعدگی را بدانید تا با سن بارداری در سونوگرافی مقایسه شود.
- نوبت NT را در بازهٔ ۱۱ هفته و ۰ روز تا ۱۳ هفته و ۶ روز تنظیم کنید؛ خارج از این بازه اندازه‌گیری معتبر نیست.
- آزمایش خون غربالگری ترکیبی را طبق دستور پزشک و آزمایشگاه انجام دهید؛ نتیجهٔ آن همراه با اندازهٔ NT تفسیر می‌شود.
- ناشتایی لازم نیست؛ اگر هنگام نوبت‌دهی پر بودن نسبی مثانه توصیه شده است، طبق همان عمل کنید.
- لباس راحت و دوتکه بپوشید تا دسترسی به شکم آسان باشد.
روند انجام، قدم به قدم
۱پذیرش و شرح حال
سن بارداری، سابقهٔ بارداری‌های قبلی، بیماری‌های زمینه‌ای و نتایج آزمایش‌ها پرسیده می‌شود.
۲آماده شدن روی تخت
به پشت دراز می‌کشید و ژل مخصوص روی پوست شکم زده می‌شود.
۳اندازه‌گیری‌ها
اندازه‌ها در نماهای استاندارد گرفته می‌شود؛ گاهی برای تغییر وضعیت جنین لازم است کمی راه بروید یا به پهلو بچرخید.
۴روش واژینال در صورت نیاز
اگر تصویر از روی شکم کافی نباشد، به‌ویژه در NT، ممکن است با توضیح و رضایت شما از پروب واژینال استفاده شود.
۵گزارش و توضیح
یافته‌ها ثبت می‌شود و گزارش معمولاً همان روز آماده می‌شود تا به پزشک معالج ارائه کنید.
غربالگری ترکیبی سه‌ماههٔ اول و NIPT
در غربالگری ترکیبی، ضخامت NT با سن مادر و دو شاخص خونی (β-hCG آزاد و PAPP-A) ترکیب می‌شود و برای هر بارداری یک «عدد احتمال» به دست می‌آید. اندازه‌گیری NT تنها زمانی معتبر است که CRL جنین بین ۴۵ تا ۸۴ میلی‌متر باشد که تقریباً با ۱۱ هفته و ۰ روز تا ۱۳ هفته و ۶ روز بارداری هم‌خوانی دارد. در برخی موارد نشانه‌های دیگری مانند استخوان بینی یا جریان دریچهٔ سه‌لتی نیز ارزیابی می‌شوند.
آزمایش DNA آزاد جنینی در خون مادر (NIPT یا cfDNA) روش غربالگری دیگری است که پزشک ممکن است بسته به شرایط پیشنهاد کند. این آزمایش نیز غربالگری است و جایگزین سونوگرافی NT و آنومالی اسکن نمی‌شود، چون ساختار اندام‌ها را بررسی نمی‌کند. اگر نتیجهٔ هر یک از این آزمون‌ها پرخطر باشد، تأیید تشخیص پس از مشاوره و با روش‌های تشخیصی مانند نمونه‌برداری از پرزهای جفتی (CVS) یا آمنیوسنتز انجام می‌شود.
محدودیت‌های سونوگرافی NT و آنومالی
حتی با رعایت همهٔ استانداردها، همهٔ ناهنجاری‌ها با سونوگرافی قابل تشخیص نیستند. برخی مشکلات، مانند بعضی ناهنجاری‌های کوچک قلبی یا تغییرات مغزی، ممکن است دیرتر در بارداری ظاهر شوند و برخی بیماری‌های ژنتیکی اصلاً نشانهٔ ساختاری ندارند.
- وضعیت نامناسب جنین یا حرکت زیاد او ممکن است دیدن برخی اندام‌ها را دشوار کند و گاهی معاینهٔ تکمیلی لازم شود.
- ضخامت دیوارهٔ شکم مادر، اسکار جراحی‌های قبلی و کم بودن مایع آمنیوتیک کیفیت تصویر را کاهش می‌دهد.
- سونوگرافی ترکیب کروموزومی جنین را نشان نمی‌دهد و فقط احتمال را برآورد می‌کند.
- انجام معاینه خارج از بازهٔ زمانی توصیه‌شده، اعتبار اندازه‌گیری‌ها و ارزیابی را کم می‌کند.
زمان‌بندی سونوگرافی‌های اصلی بارداری
سونوگرافی زمان معمول هدف اصلی سونوگرافی اوایل بارداری حدود ۶ تا ۱۰ هفته تأیید بارداری داخل رحم، ضربان قلب و تعداد جنین سونوگرافی NT ۱۱ هفته و ۰ روز تا ۱۳ هفته و ۶ روز (CRL ۴۵ تا ۸۴ میلی‌متر) تعیین سن بارداری و غربالگری کروموزومی همراه با آزمایش خون آنومالی اسکن ۱۸ تا ۲۲ هفته بررسی ساختار اندام‌ها، جفت و مایع آمنیوتیک سونوگرافی رشد و بیوفیزیکال پروفایل سه‌ماههٔ سوم، بنا به نظر پزشک ارزیابی رشد، وزن تخمینی، مایع آمنیوتیک و سلامت جنین ایمنی
سونوگرافی از امواج صوتی استفاده می‌کند و پرتو یونیزان ندارد. در بارداری طبق اصل ALARA عمل می‌شود؛ یعنی سونوگرافی فقط با دلیل پزشکی و با کمترین توان و زمان لازم برای پاسخ به پرسش بالینی انجام می‌شود. با رعایت این اصول، شواهدی از آسیب سونوگرافی تشخیصی به جنین گزارش نشده است، هرچند هیچ روش پزشکی را نمی‌توان کاملاً بی‌خطر دانست.
استفاده از پروب واژینال در بارداری، در صورت نیاز، روشی رایج است و شواهدی از افزایش خطر سقط یا آسیب به جنین با آن وجود ندارد. پیش از استفاده از این روش، توضیح لازم داده و رضایت شما گرفته می‌شود.
نکات کاربردی
- گزارش سونوگرافی‌های قبلی و نتایج آزمایش‌های بارداری را مرتب و همراه داشته باشید.
- نوبت آنومالی اسکن را از حدود هفتهٔ ۱۶ برنامه‌ریزی کنید تا از بازهٔ مناسب نگذرد.
- پرسش‌های خود را از قبل یادداشت کنید تا در پایان معاینه مطرح کنید.
- اگر گزارش نیاز به پیگیری داشت، آن را در اسرع وقت به پزشک معالج نشان دهید.
در صورت خونریزی واژینال، درد شدید شکم، نشت مایع از واژن، تب یا کاهش محسوس حرکات جنین، منتظر نوبت سونوگرافی نمانید و فوراً به اورژانس یا بخش زایمان بیمارستان مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
سونوگرافی NT در چه زمانی از بارداری انجام می‌شود؟
سونوگرافی NT بین هفتهٔ ۱۱ و ۰ روز تا ۱۳ و ۶ روز بارداری انجام می‌شود؛ یعنی زمانی که طول سر تا نشیمنگاه جنین (CRL) بین ۴۵ تا ۸۴ میلی‌متر است.
آنومالی اسکن چه زمانی انجام می‌شود؟
آنومالی اسکن معمولاً بین هفتهٔ ۱۸ تا ۲۲ بارداری انجام می‌شود. در این بررسی ساختار اعضای جنین، جفت و مایع آمنیوتیک به‌صورت منظم ارزیابی می‌شود.
آیا این سونوگرافی‌ها آمادگی خاصی دارند و چقدر طول می‌کشند؟
معمولاً آمادگی خاصی لازم نیست و می‌توانید به‌طور عادی غذا بخورید. بسته به وضعیت جنین، بررسی حدود ۲۰ تا ۴۵ دقیقه طول می‌کشد و گاهی برای دید بهتر لازم است کمی قدم بزنید یا معاینه تکرار شود.
آیا NT طبیعی یعنی جنین قطعاً سالم است؟
خیر؛ NT یک آزمون غربالگری است و تشخیص قطعی نمی‌دهد. نتیجهٔ آن همراه با آزمایش خون غربالگری، خطر برخی اختلالات کروموزومی را برآورد می‌کند و در صورت خطر بالا، پزشک دربارهٔ آزمون‌های تکمیلی یا تشخیصی مشاوره می‌دهد.
آیا آنومالی اسکن همهٔ ناهنجاری‌ها را نشان می‌دهد؟
خیر؛ بسیاری از ناهنجاری‌های ساختاری مهم قابل تشخیص‌اند، اما برخی موارد به دلیل وضعیت جنین، زمان بروز ناهنجاری یا شرایط مادر دیده نمی‌شوند. به همین دلیل نتیجه باید در کنار سایر مراقبت‌های بارداری تفسیر شود.
آیا سونوگرافی‌های بارداری برای جنین بی‌خطر است؟
سونوگرافی اشعهٔ یونیزان ندارد و در صورت انجام به دلیل پزشکی و رعایت اصل ALARA، ایمن تلقی می‌شود. جواب این بررسی‌ها معمولاً همان روز آماده است.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۱۵ تا ۲۱:۳۰؛ پنجشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
