سونوگرافی سه‌بعدی و چهاربعدی
سونوگرافی بارداری
سونوگرافی سه‌بعدی و چهاربعدی
تصویر حجمی و متحرک از جنین، به‌عنوان مکمل سونوگرافی تشخیصی دوبعدی
مدت زمان
معمولاً ۲۰ تا ۳۰ دقیقه
آمادگی
آمادگی خاصی ندارد
درد
بدون درد
جواب
معمولاً همان روز
سونوگرافی سه‌بعدی و چهاربعدی چیست؟
در سونوگرافی سه‌بعدی، رایانه از مجموعه‌ای از برش‌های دوبعدی، تصویری حجمی از جنین یا اندام مورد نظر می‌سازد. سونوگرافی چهاربعدی همان تصویر سه‌بعدی است که به‌صورت زنده و متحرک نمایش داده می‌شود؛ بُعد چهارم در واقع «زمان» است.
این روش جایگزین سونوگرافی تشخیصی دوبعدی نیست. ارزیابی ساختار اندام‌ها، اندازه‌گیری رشد و غربالگری ناهنجاری‌ها همچنان با سونوگرافی دوبعدی استاندارد، مانند NT و آنومالی اسکن، انجام می‌شود و تصاویر سه‌بعدی و چهاربعدی در صورت نیاز به‌عنوان مکمل به کار می‌روند.
در برخی موارد، مانند بررسی شکاف لب و ناهنجاری‌های صورت، اندام‌ها یا ستون فقرات، تصویر حجمی می‌تواند درک یافته‌ها را برای پزشک و خانواده آسان‌تر کند. بیرون از بارداری نیز از سونوگرافی سه‌بعدی برای بررسی شکل حفرهٔ رحم استفاده می‌شود.
کاربردها: چه زمانی انجام می‌شود؟
بررسی صورت جنین
نمای سطحی صورت به ارزیابی لب و ساختارهای صورت، به‌ویژه هنگام شک به شکاف لب، کمک می‌کند.
اندام‌ها و ستون فقرات
تصویر حجمی می‌تواند شکل دست، پا، انگشتان و ستون فقرات را واضح‌تر نشان دهد.
تکمیل یافته‌های دوبعدی
وقتی در سونوگرافی دوبعدی یافته‌ای دیده شده، نمای حجمی به توضیح و ارزیابی بهتر آن کمک می‌کند.
شکل حفرهٔ رحم
در زنان غیرباردار، سونوگرافی سه‌بعدی به تشخیص ناهنجاری‌های مادرزادی رحم مانند رحم سپتوم‌دار کمک می‌کند.
توضیح یافته‌ها به خانواده
تصویر قابل‌فهم‌تر، گفت‌وگوی پزشک با والدین را دربارهٔ یک یافتهٔ غیرطبیعی آسان‌تر می‌کند.
آشنایی والدین با جنین
دیدن چهرهٔ جنین برای بسیاری از والدین تجربه‌ای دلنشین است و می‌تواند به احساس پیوند عاطفی کمک کند.
جایگاه این سونوگرافی در طول بارداری
۰۴۸۱۲۱۶۲۰۲۴۲۸۳۲۳۶۴۰عددها هفتهٔ بارداری هستند؛ زمان دقیق هر سونوگرافی را پزشک شما تعیین می‌کند.
آمادگی پیش از مراجعه
- ناشتایی و پر بودن مثانه معمولاً لازم نیست.
- گزارش سونوگرافی‌های قبلی، به‌ویژه آنومالی اسکن، را همراه داشته باشید.
- اگر هدف دیدن صورت جنین است، نوبت را معمولاً در حدود هفتهٔ ۲۴ تا ۳۲ بارداری تنظیم کنید.
- لباس راحت و دوتکه بپوشید تا دسترسی به شکم آسان باشد.
- آماده باشید که اگر وضعیت جنین مناسب نباشد، ممکن است لازم شود کمی راه بروید یا معاینه در زمان دیگری تکرار شود.
روند انجام، قدم به قدم
۱شرح حال
سن بارداری، دلیل درخواست و نتایج سونوگرافی‌های قبلی بررسی می‌شود.
۲بررسی دوبعدی
ابتدا وضعیت جنین، جفت و مایع آمنیوتیک با سونوگرافی معمولی ارزیابی می‌شود.
۳دریافت تصویر حجمی
با پروب مخصوص، اطلاعات حجمی از ناحیهٔ مورد نظر، مانند صورت یا اندام‌ها، گرفته می‌شود.
۴پردازش و نمایش
تصویر سه‌بعدی ساخته می‌شود و در حالت چهاربعدی به‌صورت زنده و متحرک نمایش داده می‌شود.
۵گزارش
یافته‌ها ثبت می‌شود و گزارش معمولاً همان روز آماده می‌شود.
زمان مناسب و عوامل مؤثر بر کیفیت تصویر
برای دیدن صورت جنین، زمان مناسب معمولاً حدود هفتهٔ ۲۴ تا ۳۲ بارداری است، هرچند بسته به وضعیت جنین و مقدار مایع آمنیوتیک متفاوت است. پیش از این زمان چربی زیر پوست صورت جنین کم است و پس از آن فضای اطراف جنین کمتر می‌شود و سر او ممکن است پایین‌تر در لگن قرار گیرد.
- وضعیت جنین: اگر صورت جنین رو به دیوارهٔ پشتی رحم باشد یا با دست، بند ناف یا جفت پوشیده شود، تصویر مناسب به دست نمی‌آید.
- مایع آمنیوتیک: وجود لایه‌ای از مایع جلوی صورت برای تصویر سطحی لازم است و کم بودن آن کیفیت را کاهش می‌دهد.
- بافت‌های مادر: ضخامت دیوارهٔ شکم و اسکار جراحی‌های قبلی ممکن است وضوح تصویر را کم کند.
- حرکت جنین: حرکت زیاد می‌تواند تصویر سه‌بعدی را مخدوش کند و گاهی صبر کوتاهی لازم است.
سونوگرافی فقط برای یادگاری؟
سازمان‌های علمی بین‌المللی مانند ISUOG و AIUM توصیه می‌کنند سونوگرافی در بارداری با دلیل پزشکی و توسط افراد آموزش‌دیده انجام شود و انجام آن صرفاً برای تهیهٔ عکس یا فیلم یادگاری، بدون هدف پزشکی، توصیه نمی‌شود. دلیل این توصیه اثبات آسیب نیست، بلکه احتیاط و رعایت اصل ALARA است؛ یعنی استفاده از کمترین توان و زمان لازم.
در عمل، اگر در جریان یک سونوگرافی با هدف پزشکی وضعیت جنین مناسب باشد، گرفتن تصویری سه‌بعدی از صورت در زمانی کوتاه می‌تواند برای والدین خاطره‌ای ارزشمند باشد. مهم این است که این تصویر جایگزین بررسی تشخیصی نشود و زمان معاینه بی‌دلیل طولانی نشود.
مقایسهٔ سونوگرافی دوبعدی، سه‌بعدی و چهاربعدی
نوع سونوگرافی آنچه نمایش می‌دهد کاربرد اصلی دوبعدی برش‌های مقطعی سیاه‌وسفید از داخل بدن پایهٔ همهٔ ارزیابی‌های تشخیصی، اندازه‌گیری‌ها و غربالگری ناهنجاری‌ها سه‌بعدی تصویر حجمی ثابت از سطح یا ساختار یک اندام مکمل بررسی صورت، اندام‌ها، ستون فقرات و حفرهٔ رحم چهاربعدی تصویر حجمی متحرک و زنده نمایش حرکات جنین و تکمیل ارزیابی در موارد منتخب ایمنی
سونوگرافی سه‌بعدی و چهاربعدی مانند سونوگرافی معمولی از امواج صوتی استفاده می‌کند و پرتو یونیزان ندارد. با این حال امواج فراصوت انرژی دارند و به همین دلیل اصل ALARA رعایت می‌شود: معاینه با دلیل پزشکی، با تنظیمات مناسب و در کوتاه‌ترین زمان لازم انجام می‌شود.
با رعایت این اصول، شواهدی از آسیب سونوگرافی تشخیصی به جنین گزارش نشده است، هرچند هیچ روش پزشکی را نمی‌توان کاملاً بی‌خطر دانست. به همین دلیل از جلسه‌های طولانی یا تکراری فقط برای گرفتن تصویر بهتر پرهیز می‌شود.
نکات کاربردی
- این سونوگرافی را جایگزین آنومالی اسکن یا سونوگرافی‌های درخواستی پزشک نکنید.
- اگر تصویر مناسب صورت به دست نیامد نگران نباشید؛ این موضوع معمولاً به وضعیت جنین مربوط است و نشانهٔ مشکل نیست.
- گزارش آنومالی اسکن را همراه داشته باشید تا مشخص باشد کدام ناحیه نیاز به بررسی تکمیلی دارد.
- انتظار خود را واقع‌بینانه نگه دارید؛ کیفیت تصویر در هر جنین و هر نوبت متفاوت است.
در صورت خونریزی واژینال، درد شدید شکم، نشت مایع یا کاهش محسوس حرکات جنین، منتظر نوبت سونوگرافی نمانید و فوراً به اورژانس یا بخش زایمان بیمارستان مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
آیا سونوگرافی سه‌بعدی جایگزین آنومالی اسکن است؟
خیر. بررسی ساختار اندام‌ها و غربالگری ناهنجاری‌ها با سونوگرافی دوبعدی استاندارد انجام می‌شود و تصاویر سه‌بعدی و چهاربعدی فقط مکمل آن هستند.
صورت جنین در چه هفته‌ای بهتر دیده می‌شود؟
معمولاً حدود هفتهٔ ۲۴ تا ۳۲ بارداری، اما وضعیت جنین و مقدار مایع آمنیوتیک در نتیجه اثر زیادی دارد.
آیا سونوگرافی سه‌بعدی و چهاربعدی برای جنین ضرر دارد؟
این روش پرتو یونیزان ندارد و با رعایت اصل ALARA شواهدی از آسیب آن به جنین گزارش نشده است. با این حال توصیه می‌شود فقط با دلیل پزشکی و در کمترین زمان لازم انجام شود.
چرا گاهی تصویر صورت جنین واضح نیست؟
پوشیده بودن صورت با دست یا بند ناف، رو به پشت بودن جنین، کم بودن مایع جلوی صورت و ضخامت دیوارهٔ شکم مادر از دلایل رایج هستند و معمولاً نشانهٔ مشکل نیستند.
آیا با سونوگرافی چهاربعدی همهٔ ناهنجاری‌ها دیده می‌شوند؟
خیر. هیچ نوع سونوگرافی همهٔ ناهنجاری‌ها را نشان نمی‌دهد. تصویر سطحی سه‌بعدی بیشتر برای صورت و اندام‌ها مفید است و بسیاری از اندام‌های داخلی با سونوگرافی دوبعدی ارزیابی می‌شوند.
آیا برای این سونوگرافی آمادگی خاصی لازم است؟
معمولاً ناشتایی یا پر بودن مثانه لازم نیست. همراه داشتن گزارش سونوگرافی‌های قبلی و پوشیدن لباس راحت کافی است.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۱۵ تا ۲۱:۳۰؛ پنجشنبه ۹:۱۵ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
