سونوگرافی ترانس‌واژینال
سونوگرافی زنان
سونوگرافی ترانس‌واژینال
نمای نزدیک‌تر و واضح‌تر از رحم، تخمدان‌ها و بارداری در هفته‌های نخست
مدت زمان
معمولاً ۱۰ تا ۲۰ دقیقه
آمادگی
مثانهٔ خالی
درد
معمولاً بدون درد
جواب
معمولاً همان روز
سونوگرافی ترانس‌واژینال چیست؟
در سونوگرافی ترانس‌واژینال، پروب باریک و مخصوصی با پوشش یک‌بار مصرف و ژل به آرامی وارد ابتدای واژن می‌شود. چون پروب به رحم و تخمدان‌ها نزدیک‌تر است، جزئیات این اندام‌ها واضح‌تر از سونوگرافی شکمی دیده می‌شود.
این روش در هفته‌های نخست بارداری، بررسی ضخامت و ساختار آندومتر (پوشش داخلی رحم)، ارزیابی تخمدان‌ها و کیست‌ها و پایش رشد فولیکول‌ها در درمان‌های ناباروری کاربرد گسترده‌ای دارد. گاهی نیز برای تکمیل سونوگرافی شکمی لگن از آن استفاده می‌شود.
سونوگرافی ترانس‌واژینال برای خانم‌های مجرد (دوشیزه) انجام نمی‌شود. در این افراد، سونوگرافی لگن از روی شکم و با مثانهٔ پر انجام می‌شود که در بیشتر موارد اطلاعات لازم را فراهم می‌کند.
کاربردها: چه زمانی انجام می‌شود؟
بارداری در هفته‌های نخست
تأیید بارداری داخل رحم، ضربان قلب جنین و تعیین سن بارداری زودتر از سونوگرافی شکمی امکان‌پذیر است.
شک به حاملگی خارج رحمی
در درد یا خونریزی همراه با تست بارداری مثبت، محل بارداری و وجود مایع آزاد در لگن بررسی می‌شود.
بررسی آندومتر
ضخامت آندومتر و ضایعاتی مانند پولیپ در خونریزی غیرطبیعی یا خونریزی پس از یائسگی ارزیابی می‌شود.
تخمدان‌ها و کیست‌ها
اندازه و ساختار تخمدان‌ها، انواع کیست‌ها و نمای تخمدان پلی‌کیستیک بررسی می‌شود.
پایش فولیکول
در درمان ناباروری و IVF، رشد فولیکول‌ها و آندومتر در روزهای مشخصی از سیکل پیگیری می‌شود.
میوم و ناهنجاری‌های رحم
محل و اندازهٔ میوم‌ها و برخی ناهنجاری‌های ساختاری رحم مشخص می‌شود.
طول دهانهٔ رحم
در بارداری‌های در معرض زایمان زودرس، طول دهانهٔ رحم (سرویکس) اندازه‌گیری می‌شود.
آمادگی پیش از مراجعه
- مثانه باید خالی باشد؛ درست پیش از معاینه ادرار کنید.
- ناشتایی لازم نیست.
- اگر برای پایش فولیکول مراجعه می‌کنید، روز سیکل و داروهای مصرفی را بدانید و در روزی که پزشک تعیین کرده مراجعه کنید.
- انجام معاینه در زمان قاعدگی منعی ندارد، اما برای برخی بررسی‌ها مانند ارزیابی آندومتر، پزشک ممکن است زمان مشخصی از سیکل را توصیه کند.
- اگر باردار هستید، به لاتکس حساسیت دارید یا جراحی اخیر لگن داشته‌اید، پیش از معاینه اطلاع دهید.
- لباس دوتکه و راحت بپوشید.
روند انجام، گام‌به‌گام
۱توضیح و رضایت
روش معاینه برای شما توضیح داده می‌شود و پیش از شروع، رضایت شما گرفته می‌شود.
۲تخلیهٔ مثانه
پیش از معاینه ادرار می‌کنید تا مثانه کاملاً خالی باشد.
۳آماده شدن
لباس پایین‌تنه را درمی‌آورید، با پوشش مناسب روی تخت دراز می‌کشید و زانوها را خم می‌کنید.
۴انجام سونوگرافی
پروب با پوشش یک‌بار مصرف و ژل به آرامی وارد ابتدای واژن می‌شود و با حرکت ملایم، اندام‌ها از زوایای مختلف بررسی می‌شوند.
۵پایان و گزارش
پس از پایان می‌توانید فعالیت عادی خود را ادامه دهید و گزارش معمولاً همان روز آماده می‌شود.
برای خانم‌های مجرد: سونوگرافی از روی شکم
سونوگرافی ترانس‌واژینال برای خانم‌های مجرد (دوشیزه) انجام نمی‌شود. برای این افراد، رحم و تخمدان‌ها با سونوگرافی شکمی (ترانس ابدومینال) بررسی می‌شوند. در این روش، مثانهٔ پر مانند پنجره‌ای عمل می‌کند و اندام‌های لگن را بهتر نمایان می‌سازد. آمادگی آن به این شرح است:
- حدود ۱ لیتر آب (۴ تا ۵ لیوان) بنوشید و نوشیدن آن را حدود ۱ ساعت پیش از معاینه تمام کنید.
- تا پایان سونوگرافی ادرار نکنید.
- اگر هم‌زمان سونوگرافی کیسهٔ صفرا یا کبد درخواست شده است، ۶ تا ۸ ساعت پیش از معاینه از خوردن غذا پرهیز کنید.
مقایسه با سونوگرافی شکمی و محدودیت‌ها
سونوگرافی شکمی نمای کلی‌تری از لگن و توده‌های بزرگ می‌دهد، در حالی که سونوگرافی واژینال جزئیات نزدیک‌تر رحم و تخمدان‌ها را نشان می‌دهد. به همین دلیل گاهی هر دو روش در یک نوبت انجام می‌شوند.
دامنهٔ دید پروب واژینال محدود است؛ بنابراین توده‌های بزرگ یا اندام‌هایی که بالاتر در شکم قرار دارند ممکن است به‌طور کامل دیده نشوند. همچنین سونوگرافی جایگزین معاینهٔ بالینی، پاپ‌اسمیر یا آزمایش‌های هورمونی نیست و یافته‌ها باید توسط پزشک معالج همراه با شرایط بالینی تفسیر شوند.
مقایسهٔ سونوگرافی واژینال و شکمی لگن
ویژگی سونوگرافی واژینال سونوگرافی شکمی آمادگی مثانه مثانهٔ خالی مثانهٔ پر (حدود ۱ لیتر آب، تا حدود ۱ ساعت پیش از معاینه) جزئیات رحم و تخمدان‌ها واضح‌تر به دلیل نزدیکی پروب کلی‌تر؛ وابسته به پر بودن مثانه و ضخامت دیوارهٔ شکم دامنهٔ دید محدود به لگن گسترده‌تر؛ مناسب برای توده‌های بزرگ بارداری در هفته‌های نخست بارداری و ضربان قلب زودتر دیده می‌شود معمولاً کمی دیرتر قابل ارزیابی است خانم‌های مجرد انجام نمی‌شود روش جایگزین ایمنی
سونوگرافی واژینال از امواج صوتی استفاده می‌کند و پرتو یونیزان ندارد. انجام آن در بارداری، از جمله در هفته‌های نخست، روشی رایج است و شواهدی از افزایش خطر سقط یا آسیب به جنین با آن وجود ندارد؛ با این حال مانند هر سونوگرافی بارداری، طبق اصل ALARA فقط با دلیل پزشکی و در کمترین زمان لازم انجام می‌شود.
برای هر بیمار از پوشش یک‌بار مصرف استفاده می‌شود و پروب طبق دستورالعمل‌های کنترل عفونت پس از هر معاینه ضدعفونی می‌شود. معاینه معمولاً بدون درد است و ممکن است فقط احساس فشار مختصری ایجاد کند؛ اگر درد یا ناراحتی داشتید، بلافاصله اطلاع دهید تا معاینه متوقف یا اصلاح شود.
نکات کاربردی
- اگر مجرد هستید، هنگام پذیرش اعلام کنید تا سونوگرافی از روی شکم با آمادگی مثانهٔ پر برنامه‌ریزی شود.
- تاریخ اولین روز آخرین قاعدگی را بدانید.
- برای پایش فولیکول، گزارش‌های قبلی همان سیکل را همراه داشته باشید.
- لباس دوتکه بپوشید تا فقط لباس پایین‌تنه را درآورید.
اگر تست بارداری مثبت دارید و دچار درد شدید یک‌طرفهٔ شکم یا لگن، خونریزی شدید، سرگیجه یا غش شده‌اید، منتظر نوبت سونوگرافی نمانید و فوراً به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
سونوگرافی ترانس‌واژینال چیست و چرا انجام می‌شود؟
در این روش پروب باریکی با پوشش یک‌بارمصرف و ژل وارد واژن می‌شود تا رحم، تخمدان‌ها و اوایل بارداری با وضوح بیشتری نسبت به سونوگرافی از روی شکم دیده شوند. معمولاً برای بررسی خونریزی غیرطبیعی، درد لگن، کیست تخمدان، ناباروری و بارداری زودرس درخواست می‌شود.
چه آمادگی‌ای لازم است؟
برخلاف سونوگرافی لگن از روی شکم، برای این روش مثانه باید خالی باشد. پوشیدن لباس راحت توصیه می‌شود و در برخی بررسی‌ها، مانند پایش تخمک‌گذاری، پزشک روز مشخصی از چرخهٔ قاعدگی را تعیین می‌کند.
آیا سونوگرافی واژینال درد دارد و چقدر طول می‌کشد؟
معمولاً دردناک نیست و فقط ممکن است فشار یا ناراحتی خفیفی احساس شود. بررسی حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشد و هر زمان احساس ناراحتی کردید، می‌توانید اطلاع دهید.
آیا در بارداری می‌توان سونوگرافی واژینال انجام داد؟
بله؛ این روش در بارداری، به‌ویژه در هفته‌های اول، رایج است و در صورت اندیکاسیون پزشکی و رعایت اصل ALARA برای جنین ایمن تلقی می‌شود.
برای دختران یا خانم‌هایی که ازدواج نکرده‌اند چه روشی جایگزین است؟
در این موارد سونوگرافی واژینال انجام نمی‌شود و معمولاً سونوگرافی لگن از روی شکم با مثانهٔ پر، یا در صورت نیاز روش دیگری که پزشک تعیین می‌کند، به کار می‌رود.
جواب سونوگرافی واژینال کی آماده می‌شود؟
معمولاً همان روز، بسته به نوع بررسی. گزارش را برای تفسیر و تصمیم درمانی به پزشک معالج نشان دهید.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۳۰ تا ۲۱:۳۰؛ پنج‌شنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
