سونوگرافی نسج نرم
سونوگرافی تخصصی
سونوگرافی نسج نرم
بررسی توده‌ها و برآمدگی‌های زیر پوست، فتق‌ها، غدد لنفاوی و عضلات با امواج صوتی
مدت زمان
معمولاً ۱۰ تا ۲۰ دقیقه
آمادگی
آمادگی خاصی ندارد
درد
بدون درد
جواب
معمولاً همان روز
سونوگرافی نسج نرم چیست؟
سونوگرافی نسج نرم به بررسی بافت‌های سطحی بدن مانند پوست، چربی زیر پوست، عضلات، تاندون‌ها، غدد لنفاوی و دیوارهٔ شکم می‌پردازد. این روش معمولاً نخستین قدم برای بررسی توده یا برآمدگی‌ای است که تازه متوجه آن شده‌اید.
سونوگرافی نشان می‌دهد که یک توده توپر است یا حاوی مایع، از کدام لایهٔ بافتی منشأ گرفته، چه اندازه‌ای دارد و چه میزان جریان خون در آن دیده می‌شود. چون این معاینه زنده و پویا است، می‌توان هم‌زمان با سرفه، زور زدن یا حرکت دادن عضو، تغییرات بافت را دید.
بسیاری از توده‌های سطحی مانند لیپوم و کیست‌ها خوش‌خیم هستند، اما تشخیص قطعی همیشه فقط با سونوگرافی ممکن نیست. پزشک بر اساس یافته‌ها تصمیم می‌گیرد که پیگیری، نمونه‌برداری یا تصویربرداری دیگری لازم است یا نه.
کاربردها: چه زمانی انجام می‌شود؟
توده و برآمدگی زیر پوست
تعیین توپر یا کیستیک بودن، اندازه، عمق و حدود توده‌هایی که لمس می‌شوند یا دیده می‌شوند.
لیپوم
بررسی توده‌های نرم و متحرک چربی که از شایع‌ترین توده‌های خوش‌خیم نسج نرم هستند.
کیست‌ها
بررسی کیست‌های زیر پوستی (اپیدرموئید)، کیست گانگلیون در مچ دست و کیست بیکر در پشت زانو.
فتق‌ها
بررسی فتق کشالهٔ ران، ناف و محل جراحی‌های قبلی، همراه با سرفه یا زور زدن برای دیدن بیرون‌زدگی.
غدد لنفاوی
بررسی اندازه، شکل و ساختار غدد لنفاوی گردن، زیر بغل و کشالهٔ ران برای افتراق غدد واکنشی از غددی که بررسی بیشتر لازم دارند.
عضلات و تاندون‌ها
بررسی پارگی یا کشیدگی عضله، التهاب تاندون و تجمع خون (هماتوم) پس از ضربه.
آبسه و تجمع مایع
بررسی تورم دردناک و قرمز برای تشخیص آبسه یا تجمع مایع و کمک به برنامه‌ریزی درمان.
آمادگی پیش از مراجعه
- برای سونوگرافی نسج نرم معمولاً آمادگی خاصی مانند ناشتایی یا پر بودن مثانه لازم نیست.
- لباسی بپوشید که بتوان ناحیهٔ مورد نظر را به‌راحتی در معرض قرار داد.
- محل دقیق توده یا درد را بدانید؛ اگر توده گاهی دیده می‌شود و گاهی نه (مانند فتق)، این نکته را بگویید.
- اگر روی ناحیه کرم یا پماد زده‌اید، در صورت امکان پیش از معاینه آن را تمیز کنید.
- اطلاعاتی مانند مدت وجود توده، تغییر اندازه، درد، سابقهٔ ضربه یا جراحی و سابقهٔ سرطان را آماده داشته باشید.
- گزارش و تصاویر سونوگرافی‌ها یا نمونه‌برداری‌های قبلی همان ناحیه را همراه بیاورید.
روند انجام، گام‌به‌گام
۱شرح حال کوتاه
پزشک دربارهٔ مدت، اندازه و علائم توده سؤال می‌کند و ناحیه را می‌بیند.
۲وضعیت مناسب
بسته به محل، دراز می‌کشید یا می‌نشینید؛ برای فتق گاهی بخشی از معاینه در حالت ایستاده انجام می‌شود.
۳تصویربرداری با پروب سطحی
پس از زدن ژل، توده از جهات مختلف بررسی و اندازه‌گیری می‌شود.
۴بررسی پویا و داپلر
ممکن است از شما بخواهند سرفه کنید، زور بزنید یا عضو را حرکت دهید؛ جریان خون توده هم با داپلر بررسی می‌شود.
۵مقایسه با سمت مقابل
در برخی موارد، ناحیهٔ قرینه در سمت دیگر بدن برای مقایسه بررسی می‌شود.
۶پایان و گزارش
ژل پاک می‌شود و گزارش معمولاً همان روز آماده می‌شود.
سونوگرافی چه ویژگی‌هایی از توده را بررسی می‌کند؟
گزارش سونوگرافی نسج نرم معمولاً این ویژگی‌ها را شرح می‌دهد:
- اندازه و عمق: آیا توده در چربی زیر پوست است یا در عمق، زیر لایهٔ پوشانندهٔ عضله.
- محتوا: توپر، کیستیک (حاوی مایع) یا ترکیبی از هر دو.
- شکل و حدود: صاف و منظم یا نامنظم.
- جریان خون: میزان و الگوی رگ‌ها در بررسی داپلر.
- ارتباط با ساختارهای اطراف: مانند رگ‌ها، عصب‌ها، تاندون‌ها یا مفصل.
چه زمانی بررسی بیشتر لازم می‌شود؟
این ویژگی‌ها به پزشک کمک می‌کنند احتمال خوش‌خیم بودن توده را برآورد کند، اما جایگزین بررسی آسیب‌شناسی نیستند. اگر توده بزرگ باشد، در عمق و زیر لایهٔ پوشانندهٔ عضله قرار داشته باشد، به‌سرعت بزرگ شود، دردناک شده باشد یا ظاهر سونوگرافی آن قطعی نباشد، پزشک ممکن است MRI یا نمونه‌برداری را درخواست کند.
غدد لنفاوی که پس از سرماخوردگی یا عفونت بزرگ شده‌اند معمولاً واکنشی هستند و گاهی سونوگرافی پیگیری پس از چند هفته توصیه می‌شود. غددی که شکل یا ساختار غیرطبیعی دارند، یا با گذشت زمان کوچک نمی‌شوند، ممکن است به نمونه‌برداری یا آزمایش‌های تکمیلی نیاز داشته باشند.
محدودیت‌ها
سونوگرافی برای بافت‌های سطحی بسیار کاربردی است، اما امواج صوتی از استخوان عبور نمی‌کنند و دید ساختارهای خیلی عمیق یا توده‌های بسیار بزرگ محدود است. در بررسی آسیب‌های داخل مفصل و رباط‌های عمقی، MRI معمولاً اطلاعات کامل‌تری می‌دهد و پزشک در صورت نیاز آن را درخواست می‌کند.
برخی یافته‌های شایع در سونوگرافی نسج نرم
یافته توضیح کوتاه لیپوم توده‌ای نرم از بافت چربی، معمولاً در زیر پوست، خوش‌خیم و بدون درد کیست اپیدرموئید کیست زیر پوستی که گاهی ملتهب یا عفونی می‌شود کیست گانگلیون کیست پر از مایع ژله‌ای در کنار مفصل یا تاندون، به‌ویژه در مچ دست کیست بیکر تجمع مایع مفصلی در پشت زانو؛ پارگی آن ممکن است علائمی شبیه لختهٔ ورید عمقی ایجاد کند فتق بیرون‌زدگی چربی یا روده از نقطهٔ ضعیف دیوارهٔ شکم که با سرفه یا زور زدن بیشتر می‌شود غدهٔ لنفاوی واکنشی بزرگ شدن موقت غده در پاسخ به عفونت که معمولاً ساختار طبیعی خود را حفظ می‌کند آبسه تجمع چرک همراه با تورم، قرمزی و درد که ممکن است به تخلیه نیاز داشته باشد ایمنی
سونوگرافی نسج نرم از امواج صوتی استفاده می‌کند و اشعهٔ یونیزان ندارد؛ بنابراین در کودکان و بانوان باردار هم قابل انجام است و برای پیگیری تغییر اندازهٔ توده می‌توان آن را تکرار کرد. مانند همهٔ سونوگرافی‌ها، اصل ALARA رعایت می‌شود و معاینه فقط با دلیل پزشکی انجام می‌گیرد.
فشار پروب روی تودهٔ ملتهب، آبسه یا ناحیهٔ آسیب‌دیده ممکن است کمی دردناک باشد؛ اگر درد داشتید، اطلاع دهید تا با فشار کمتری معاینه ادامه یابد.
نکات کاربردی
- اگر توده فقط در حالت ایستاده یا هنگام فعالیت ظاهر می‌شود، این نکته را به پزشک بگویید.
- اگر چند توده دارید، محل همهٔ آن‌ها را از قبل یادداشت کنید.
- گزارش‌های قبلی را بیاورید تا تغییر اندازهٔ توده با گذشت زمان مقایسه شود.
- لباس گشاد بپوشید، به‌ویژه برای بررسی کشالهٔ ران، زیر بغل یا دست و پا.
اگر فتق ناگهان دردناک و سفت شد و به داخل برنگشت یا همراه با تهوع و استفراغ بود، یا توده‌ای دردناک و قرمز همراه با تب و حال عمومی بد دارید، فوراً به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
سونوگرافی نسج نرم برای چه مواردی انجام می‌شود؟
این سونوگرافی برای بررسی توده‌ها و برآمدگی‌های زیر پوست، کیست‌ها، لیپوم، غدد لنفاوی، فتق دیوارهٔ شکم و کشاله، تجمع مایع یا آبسه و برخی مشکلات تاندون و عضله به کار می‌رود.
آیا سونوگرافی نسج نرم آمادگی دارد؟
معمولاً آمادگی خاصی لازم نیست. لباسی بپوشید که دسترسی به ناحیهٔ مورد نظر آسان باشد و اگر سونوگرافی یا آزمایش قبلی دارید، همراه بیاورید.
این بررسی چقدر طول می‌کشد و درد دارد؟
معمولاً حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشد و بدون درد است. اگر ناحیه دردناک یا ملتهب باشد، فشار پروب ممکن است کمی ناراحتی ایجاد کند.
آیا سونوگرافی می‌تواند خوش‌خیم یا بدخیم بودن توده را مشخص کند؟
سونوگرافی ویژگی‌هایی مانند اندازه، حدود، محتوا و خون‌رسانی توده را نشان می‌دهد و در بسیاری موارد به تشخیص کمک می‌کند، اما گاهی برای تشخیص قطعی، نمونه‌برداری یا تصویربرداری تکمیلی لازم است.
آیا در بارداری می‌توان سونوگرافی نسج نرم انجام داد؟
بله؛ سونوگرافی اشعهٔ یونیزان ندارد و در صورت نیاز پزشکی با رعایت اصل ALARA در بارداری قابل انجام است.
جواب سونوگرافی نسج نرم کی آماده می‌شود؟
معمولاً همان روز، بسته به نوع بررسی. اگر توده به‌سرعت بزرگ می‌شود، سفت و ثابت است یا با تب و قرمزی همراه است، زودتر به پزشک مراجعه کنید.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۳۰ تا ۲۱:۳۰؛ پنج‌شنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
