سونوگرافی رشد جنین و بیوفیزیکال پروفایل
سونوگرافی بارداری
سونوگرافی رشد جنین و بیوفیزیکال پروفایل
ارزیابی رشد، وزن تخمینی، مایع آمنیوتیک و سلامت جنین در نیمهٔ دوم بارداری
مدت زمان
معمولاً ۲۰ تا ۴۰ دقیقه
آمادگی
آمادگی خاصی ندارد
درد
بدون درد
جواب
معمولاً همان روز
سونوگرافی رشد جنین و بیوفیزیکال پروفایل چیست؟
سونوگرافی رشد جنین (بیومتری) در سه‌ماههٔ دوم و سوم بارداری انجام می‌شود تا اندازهٔ سر، شکم و استخوان ران جنین سنجیده و با منحنی‌های استاندارد رشد مقایسه شود. از این اندازه‌ها وزن تخمینی جنین (EFW) محاسبه می‌شود و همراه با میزان مایع آمنیوتیک، وضعیت جنین و محل جفت گزارش می‌شود.
بیوفیزیکال پروفایل یا BPP آزمونی برای ارزیابی سلامت جنین است که در آن حرکات تنفسی، حرکات بدن، تون عضلانی و حجم مایع آمنیوتیک در مدت زمان مشخصی مشاهده می‌شود. هر جزء امتیاز ۰ یا ۲ می‌گیرد و جمع امتیازها، همراه با نوار قلب جنین (NST) در صورت انجام، به پزشک در تصمیم‌گیری دربارهٔ ادامهٔ مراقبت کمک می‌کند.
زمان و دفعات انجام این سونوگرافی‌ها را پزشک معالج بر اساس شرایط هر بارداری تعیین می‌کند. در بارداری‌های پرخطر ممکن است این بررسی‌ها به‌صورت دوره‌ای تکرار شوند تا روند رشد و سلامت جنین پیگیری شود.
کاربردها: چه زمانی انجام می‌شود؟
پایش رشد جنین
اندازه‌گیری دوره‌ای، کندی رشد جنین (FGR) یا رشد بیش از حد (ماکروزومی) را نشان می‌دهد.
وزن تخمینی جنین
وزن تخمینی با فرمول‌های استاندارد محاسبه می‌شود و در برنامه‌ریزی زمان و روش زایمان به کار می‌رود.
حجم مایع آمنیوتیک
کم بودن مایع (الیگوهیدرآمنیوس) یا افزایش آن (پلی‌هیدرآمنیوس) ارزیابی می‌شود.
کاهش حرکات جنین
وقتی مادر کاهش حرکات جنین را حس می‌کند، BPP بخشی از ارزیابی سلامت جنین است.
بارداری پرخطر
در دیابت، فشار خون بالا یا پره‌اکلامپسی و بیماری‌های زمینه‌ای مادر، پایش منظم انجام می‌شود.
بارداری طول‌کشیده
پس از گذشتن از تاریخ تقریبی زایمان، سلامت جنین و مقدار مایع آمنیوتیک بررسی می‌شود.
وضعیت جنین و جفت
نمایش جنین (سر یا بریچ)، محل جفت و در دوقلویی، رشد هر جنین جداگانه گزارش می‌شود.
جایگاه این سونوگرافی در طول بارداری
سه‌ماههٔ اولهفتهٔ ۰ تا ۱۴سه‌ماههٔ دومهفتهٔ ۱۴ تا ۲۸سه‌ماههٔ سومهفتهٔ ۲۸ تا ۴۰هفتهٔ ۰هفتهٔ ۴۰۱اوایل بارداریهفتهٔ ۶ تا ۱۰تأیید بارداری داخل رحم، ثبت ضربان قلب و تعیین سن بارداری۲NTهفتهٔ ۱۱ تا ۱۳ و ۶ روزاندازه‌گیری ضخامت فضای شفاف پشت گردن و برآورد خطر ناهنجاری‌های کروموزومی۳آنومالی‌اسکنهفتهٔ ۱۸ تا ۲۲بررسی نظام‌مند ساختار اندام‌های جنین از سر تا پا۴سه‌بعدی و چهاربعدیهفتهٔ ۲۴ تا ۳۲نمایش حجمی و زندهٔ چهره و بدن جنین؛ مکمل سونوگرافی دوبعدی۵همین صفحهرشد و BPPهفتهٔ ۲۸ تا ۴۰ارزیابی رشد جنین، حجم مایع آمنیوتیک و نمرهٔ بیوفیزیکالبازههای هفته‌ای ذکرشده تقریبی‌اند؛ زمان دقیق هر سونوگرافی را پزشک معالج شما تعیین می‌کند.
آمادگی پیش از مراجعه
- برگهٔ درخواست پزشک و گزارش سونوگرافی‌های قبلی، به‌ویژه سونوگرافی سه‌ماههٔ اول یا NT، را همراه داشته باشید.
- سن بارداری بر اساس سونوگرافی سه‌ماههٔ اول تعیین می‌شود؛ بنابراین آن گزارش برای تفسیر رشد اهمیت زیادی دارد.
- ناشتایی و پر بودن مثانه معمولاً لازم نیست و می‌توانید وعده‌های غذایی معمول خود را بخورید.
- اگر سیگار می‌کشید یا داروی آرام‌بخش مصرف کرده‌اید، به پزشک بگویید؛ این موارد ممکن است حرکات جنین را موقتاً کاهش دهند.
- لباس راحت و دوتکه بپوشید تا دسترسی به شکم آسان باشد.
روند انجام، گام‌به‌گام
۱شرح حال کوتاه
سن بارداری، دلیل درخواست، بیماری‌های مادر و احساس شما از حرکات جنین پرسیده می‌شود.
۲اندازه‌گیری‌های رشد
قطر دوآهیانه، دور سر، دور شکم و طول استخوان ران جنین اندازه‌گیری می‌شود.
۳سنجش مایع آمنیوتیک
عمیق‌ترین حفرهٔ مایع یا شاخص مایع آمنیوتیک (AFI) اندازه‌گیری می‌شود.
۴مشاهدهٔ رفتار جنین
برای BPP، حرکات تنفسی، حرکات بدن و تون جنین تا حداکثر ۳۰ دقیقه زیر نظر گرفته می‌شود.
۵ثبت امتیاز و گزارش
یافته‌ها و امتیاز ثبت می‌شود و گزارش معمولاً همان روز آماده می‌شود.
اندازه‌ها و وزن تخمینی چه معنایی دارند؟
در گزارش رشد معمولاً قطر دوآهیانه (BPD)، دور سر (HC)، دور شکم (AC) و طول استخوان ران (FL) آمده است. این اندازه‌ها با منحنی‌های مرجع مقایسه و صدک رشد جنین تعیین می‌شود. صدک بین ۱۰ تا ۹۰ معمولاً در محدودهٔ طبیعی تلقی می‌شود، اما روند رشد در سونوگرافی‌های پشت‌سرهم اهمیت بیشتری از یک اندازه‌گیری منفرد دارد.
وزن تخمینی جنین یک برآورد است و ممکن است چند صد گرم با وزن واقعی هنگام تولد تفاوت داشته باشد؛ این خطا در اواخر بارداری و در جنین‌های بزرگ بیشتر است. به همین دلیل، تصمیم دربارهٔ زمان و روش زایمان فقط بر اساس یک عدد گرفته نمی‌شود. در موارد مشکوک به کندی رشد، پزشک ممکن است سونوگرافی داپلر شریان نافی و سایر رگ‌های جنین را نیز درخواست کند.
امتیازدهی بیوفیزیکال پروفایل
در BPP چهار جزء با سونوگرافی و یک جزء با نوار قلب جنین (NST) ارزیابی می‌شود. هر جزء در صورت طبیعی بودن ۲ و در غیر این صورت ۰ امتیاز می‌گیرد و مجموع امتیاز بین ۰ تا ۱۰ است. اگر NST انجام نشود، امتیاز بخش سونوگرافی از ۸ گزارش می‌شود. پزشک معالج نتیجه را همراه با سن بارداری و شرایط بالینی تفسیر می‌کند.
- امتیاز ۸ یا ۱۰ از ۱۰ (یا ۸ از ۸) همراه با مایع آمنیوتیک طبیعی معمولاً یافته‌ای اطمینان‌بخش است.
- امتیاز ۶ نتیجه‌ای بینابینی است و پزشک بسته به سن بارداری ممکن است تکرار آزمون یا ارزیابی بیشتر را توصیه کند.
- امتیاز ۴ یا کمتر غیرطبیعی است و به ارزیابی فوری توسط متخصص زنان و زایمان نیاز دارد.
- کم بودن مایع آمنیوتیک، حتی با امتیاز کلی خوب، نیاز به پیگیری دارد.
چه زمانی انجام می‌شود؟
سونوگرافی رشد ممکن است از سه‌ماههٔ دوم به بعد انجام شود، اما بیشتر در سه‌ماههٔ سوم درخواست می‌شود. بیوفیزیکال پروفایل در بیشتر بارداری‌های پرخطر معمولاً از حدود هفتهٔ ۳۲ آغاز می‌شود و در شرایط خاص، به تشخیص پزشک، ممکن است زودتر شروع شود. فاصلهٔ تکرار آزمون‌ها، از چند روز تا چند هفته، بر اساس علت درخواست و نتایج قبلی تعیین می‌شود.
اجزای بیوفیزیکال پروفایل (هر جزء ۰ یا ۲ امتیاز)
جزء معیار طبیعی (۲ امتیاز) روش ارزیابی حرکات تنفسی دست‌کم یک دوره حرکت تنفسی پیوسته به مدت ۳۰ ثانیه در ۳۰ دقیقه سونوگرافی حرکات بدن دست‌کم ۳ حرکت جداگانهٔ بدن یا اندام‌ها در ۳۰ دقیقه سونوگرافی تون عضلانی دست‌کم یک بار باز شدن اندام یا تنه و بازگشت به حالت خمیده، یا باز و بسته شدن دست سونوگرافی حجم مایع آمنیوتیک دست‌کم یک حفرهٔ مایع با عمق عمودی ۲ سانتی‌متر یا بیشتر سونوگرافی تست بدون استرس (NST) الگوی واکنشی ضربان قلب جنین نوار قلب جنین ایمنی
سونوگرافی از امواج صوتی استفاده می‌کند و پرتو یونیزان ندارد. در بارداری طبق اصل ALARA عمل می‌شود؛ یعنی سونوگرافی فقط با دلیل پزشکی و با کمترین توان و زمان لازم برای پاسخ به پرسش بالینی انجام می‌شود. با رعایت این اصول، شواهدی از آسیب سونوگرافی تشخیصی به جنین گزارش نشده است، هرچند هیچ روش پزشکی را نمی‌توان کاملاً بی‌خطر دانست.
بیوفیزیکال پروفایل آزمونی غیرتهاجمی است و فقط شامل مشاهدهٔ جنین با سونوگرافی است. طولانی‌تر شدن زمان آن به‌تنهایی به معنای مشکل نیست و اغلب به دلیل دورهٔ خواب طبیعی جنین است.
نکات کاربردی
- اگر کاهش حرکات جنین را احساس می‌کنید، آن را هنگام پذیرش حتماً اعلام کنید.
- گزارش‌های قبلی رشد را همراه داشته باشید تا روند رشد مقایسه شود.
- اگر BPP طول کشید نگران نباشید؛ جنین دوره‌های خواب طبیعی دارد.
- نتیجه را طبق برنامهٔ تعیین‌شده به متخصص زنان و زایمان نشان دهید.
اگر حرکات جنین به‌طور محسوس کم یا قطع شده است، یا خونریزی، درد شدید شکم، نشت مایع، سردرد شدید یا تاری دید دارید، منتظر نوبت سونوگرافی نمانید و فوراً به اورژانس یا بخش زایمان بیمارستان مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
سونوگرافی رشد جنین چه چیزی را بررسی می‌کند؟
در این بررسی اندازه‌های سر، شکم و استخوان ران جنین اندازه‌گیری و وزن تخمینی محاسبه می‌شود؛ همچنین وضعیت قرارگیری جنین، جفت و حجم مایع آمنیوتیک ارزیابی می‌شود. این سونوگرافی معمولاً در سه‌ماههٔ سوم و بر اساس نظر پزشک معالج انجام می‌شود.
بیوفیزیکال پروفایل (BPP) چیست؟
BPP آزمونی برای ارزیابی سلامت جنین در اواخر بارداری است که در آن حرکات تنفسی، حرکات بدن، تون عضلانی جنین و حجم مایع آمنیوتیک در مدت حداکثر حدود ۳۰ دقیقه بررسی می‌شود؛ گاهی نوار قلب جنین (NST) نیز به آن اضافه می‌شود.
آیا آمادگی خاصی لازم است؟
آمادگی خاصی لازم نیست و می‌توانید به‌طور معمول غذا بخورید. اگر سونوگرافی‌ها یا آزمایش‌های قبلی بارداری را دارید، همراه بیاورید تا روند رشد مقایسه شود.
وزن تخمینی جنین در سونوگرافی چقدر دقیق است؟
وزن محاسبه‌شده یک تخمین است و ممکن است حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد با وزن واقعی هنگام تولد تفاوت داشته باشد. به همین دلیل روند رشد در چند نوبت معمولاً ارزشمندتر از یک اندازه‌گیری منفرد است.
اگر حرکات جنین کم شد چه کنم؟
کاهش محسوس حرکات جنین را نباید تا نوبت بعدی نادیده گرفت. در صورت کاهش حرکات، خونریزی، نشت مایع یا درد شدید شکم، فوراً به اورژانس زنان و زایمان مراجعه کنید.
این سونوگرافی چقدر طول می‌کشد و جواب آن کی آماده است؟
سونوگرافی رشد معمولاً حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه و BPP تا حدود ۳۰ دقیقه طول می‌کشد. جواب معمولاً همان روز آماده است و سونوگرافی با رعایت اصل ALARA برای جنین ایمن تلقی می‌شود.
انجام این بررسی در مرکز تخصصی رادیولوژی و سونوگرافی دکتر فاطمه صدیقی‌نژاد
ساعات پذیرش: شنبه تا چهارشنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰ و ۱۶:۳۰ تا ۲۱:۳۰؛ پنج‌شنبه ۹:۳۰ تا ۱۳:۳۰؛ جمعه تعطیل. تلفن: ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۹ و ۰۷۴۳۳۳۴۶۶۶۱
در ساعات کاری مرکز، موارد اورژانسی بدون نوبت قبلی پذیرش می‌شوند. خارج از ساعات کاری، در صورت درد شدید، خونریزی زیاد یا علائم هشدار، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
